QUẲNG GÁNH LO ĐI VÀ VUI SỐNG


Nguyên tác: How to stop worrying and start living
Tác giả: Dale Carnegie
Người dịch: Nguyễn Hiến Lê
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com

MỤC LỤC:
Vài lời thưa trước
TỰA
I. NHỮNG PHƯƠNG PHÁP CĂN BẢN ĐỂ DIỆT LO
1. Đắc nhất nhật quá nhất nhật
2. Một cách thần hiệu để giải quyết những vấn đề rắc rối
3. Giết ta bằng cái ưu sầu
Quy tắc 1
Quy tắc 2
Quy tắc 3
II. NHỮNG THUẬT CĂN BẢN ĐỂ PHÂN TÍCH NHỮNG VẤN ĐỀ RẮC RỐI
4. Làm sao phân tích và giải quyết những vấn đề rắc rối
5. Làm sao trừ được 50% lo lắng về công việc làm ăn của chúng ta?
TÓM TẮT PHẦN II
Quy tắc 1
Quy tắc 2
Quy tắc 3
Quy tắc 4
Chín lời khuyên để đọc cuốn sách này cho có lợi nhiều hơn
Tóm tắt
III. DIỆT TẬT ƯU PHIỀN ĐI ĐỪNG ĐỂ NÓ DIỆT TA
6. Khuyên ai chớ có ngồi rồi
7. Đời người ngắn lắm ai ơi!
8. Một định lệ diệt được nhiều lo lắng
9. Đã không tránh được thì nhận đi
10. "Tốp" lo lại
11. Đừng mất công cưa vụn mạt cưa
IV. BẢY CÁCH LUYỆN TINH THẦN ĐỂ ĐƯỢC THẢNH THƠI VÀ HOAN HỈ
12. Một câu đủ thay đổi đời bạn
13. Hiềm thù rất tai hại và bắt ta trả một giá rất đắt
14. Nếu bạn làm đúng theo đây thì sẽ không bao giờ còn buồn vì lòng bạc bẽo của người đời
15. Bạn có chịu đổi cái bạn có để lấy một triệu Mỹ kim không?
16. Ta là ai?
17. Định mệnh chỉ cho ta một trái chanh hãy làm thành một ly nước chanh ngon ngọt
18. Làm sao trị được bệnh u uất trong hai tuần
TÓM TẮT PHẦN IV
Quy tắc 1
Quy tắc 2
Quy tắc 3
Quy tắc 4
Quy tắc 5
Quy tắc 6
Quy tắc 7
V. HOÀNG KIM QUI TẮC ĐỂ THẮNG ƯU TƯ
19. Song thân tôi đã thắng ưu tư các nào?
20. Không ai đá đồ chó chết cả
21. Hãy gác những lời chỉ trích ra ngoài tai
22. Những sai lầm của tôi
TÓM TẮT PHẦN V
Làm sao khỏi buồn bực về những lời chỉ trích
VI. SÁU CÁCH TRÁNH MỆT VÀ ƯU TƯ ĐỂ BẢO TOÀN NGHỊ LỰC VÀ CAN ĐẢM
23. Ảnh hưởng tai hại của sự mệt mỏi
24. Tại sao ta mệt và làm sao cho hết mệt
25. Các bà nội trợ hãy tránh mệt mỏi để được trẻ mãi
1) Đừng bới móc tính xấu của người
2) Nên săn sóc đến người láng giềng
3) Trước khi đi ngủ, hãy lập chương trình làm việc hôm sau
4) Sau cùng nên tránh mệt nhọc và bực dọc
26. Bốn tập quán giúp bạn khỏi mệt và khỏi ưu phiền khi làm việc
Tập quán 1: Đừng để trên bàn một thứ giấy tờ gì hết, trừ những giấy tờ liên quan tới vấn đề bạn
đương xét

Tập quán 2: Việc quan trọng và gấp thì làm trước
Tập quán 3: Khi gặp một vấn đề, nếu có đủ sự kiện giải quyết rồi thì phải giải quyết ngay đi, đừng hẹn
tới mai
Tập quán 4: Học tổ chức, trao bớt quyền hành cho người dưới để có thì giờ chỉ huy, kiểm soát
27. Làm sao diệt nỗi buồn chán làm ta mệt nhọc, ưu tư và uất hận
28. Bạn không ngủ được ư? Đừng khổ trí vì vậy!
TÓM TẮT PHẦN VI
Quy tắc 1: Phải nghỉ trước khi mệt
Quy tắc 2: Tập xả hơi ngay trong khi làm việc
Quy tắc 3: Nếu bạn là một người nội trợ thì tập cách nghỉ ngơi ở nhà để giữ gìn sức khỏe và vẻ trẻ
đẹp
Quy tắc 4: Tập bốn thói quen sau này trong khi làm việc
Quy tắc 5: Hăng hái làm việc thì sẽ không thấy lo lắng và mệt nhọc nữa
Quy tắc 6: Nhớ rằng không có người nào chết vì thiếu ngủ hết. Sự lo lắng về mất ngủ làm hại sức
khỏe hơn là sự mất ngủ
VII. LỰA NGHỀ NÀO THÀNH CÔNG VÀ MÃN NGUYỆN
29. Một quyết định quan trọng nhất trong đời bạn
VIII. LÀM SAO BỚT LO VỀ TÀI CHÁNH
30. Bảy chục phần trăm nỗi lo của ta ...
Quy tắc 1: Ghi những chi tiêu vào sổ
Quy tắc 2: Lập ngân sách thiệt đúng với những nhu cầu của bạn, như quần áo phải cắt khít với thân
thể bạn vậy
Quy tắc 3: Tiêu tiền một cách khôn ngoan
Quy tắc 4: Đừng để cho chứng nhức đầu tăng theo lợi tức
Quy tắc 5: Nếu phải vay thì rán có cái gì để đảm bảo
Quy tắc 6: Bảo hiểm về bệnh tật, hoả hoạn và tai nạn bất thường khác
Quy tắc 7: Đừng cho vợ con lãnh tột một lần số tiền bảo hiểm sinh mạng của bạn
Quy tắc 8: Dạy cho con biết giá trị của đồng tiền
Quy tắc 9: Nếu cần, bạn nên làm thêm để kiếm phụ bổng
Quy tắc 10: Đừng bao giờ đánh bạc hết
Quy tắc 11: Nếu không làm sao cho tài chánh khá hơn được thì thôi, cũng cứ vui vẻ đi, đừng đầy đoạ
tấm thân mà uất ức về một tình cảnh không thể thay đổi được

Vài lời thưa trước


Trong phần cuối bài Tựa của dịch giả Nguyễn Hiến Lê có đoạn:
"Nếu đời người quả là bể thảm thì cuốn sách này chính là là ngọn gió
thần đưa thuyền ta tới cõi Nát bàn, một cõi Nát bàn ở ngay trần thế.
Chúng tôi trân trọng tặng nó cho hết thảy những bạn đương bị con sâu ưu
tư làm cho khổ sở trằn trọc canh khuya, tan nát cõi lòng. Ngay từ những
chương đầu, bạn sẽ thấy tư tưởng sâu thẳm của bạn tiêu tan như sương mù
gặp nắng xuân và bạn sẽ mỉm cười nhận rằng đời quả đáng sống. Kìa, đô
đốc Byrd đã nói: "Chúng ta không cô độc trên thế giới này đâu, có cả vật vô
tri như mặt trăng, mặt trời, cũng cứ đều đều, đúng ngày, đúng giờ lại chiếu
sáng chúng ta, lại cho ta cảnh rực rỡ của bình minh hoặc cảnh êm đềm của
đêm lặng".
Bài Tựa này, cụ Nguyễn Hiến Lê viết từ năm 1951, lúc cụ dạy học ở Long
Xuyên. Nửa thế kỷ sau, trong bản in năm 2001của NXb Văn hóa (tạm gọi là
bản 2001), và đoạn trích ở trên được in ở bìa sau.
Nhắc lại việc "dịch Dale Carnegie và viết sách học làm người", cụ
Nguyễn Hiến Lê viết trong Hồi kí như sau:
"Để học tiếng Anh, tôi tập địch sách tiếng Anh ra tiếng Việt cũng như
trước kia để học bạch thoại, tôi dịch Hồ Thích.
Thật may mắn, ông P. Hiếu giới thiệu cho tôi hai cuốn How to win friends
and influence people và How to stop worrying [1] đều của Dale Carnegie và
kiếm cho tôi được cả nguyên bản tiếng Mĩ với bản dịch ra tiếng Pháp.
Hai cuốn đó cực kì hấp dẫn, tôi say mê đọc, biết được một lối viết mới,
một lối dạy học mới, toàn bằng thuật kể truyện. Mỗi chương dài 10 tới 20
trang chỉ đưa ra một chân lí hay một lời khuyên; và để người đọc tin chân lí,
lời khuyên đó, Carnegie kể cả chục câu chuyện có thực, do ông nghe thấy,
hoặc đọc được trong sách báo, nhiều khi là kinh nghiệm của bản thân của
ông nữa, kể bằng một giọng rất có duyên, cho nên đọc thích hơn tiểu thuyết,
mà lại dễ nhớ.
Tiếng Anh của tôi hồi đó còn non lắm - thực sự thì chỉ kể như mới học
được sáu tháng - nên nhiều chỗ tôi phải dựa vào bản dịch tiến Pháp. Và dịch
cuốn How to win friends xong, tôi đưa ông Hiếu coi lại, sửa chữa. Do đó mà
chúng tôi kí tên chung với nhau [2]. Tôi đặt nhan đề là Đắc nhân tâm.
Chủ trương của tôi là dịch sách "Học làm người" như hai cuốn đó thì chỉ

nên dịch thoát, có thể cắt bớt, tóm tắt, sửa đổi một chút cho thích hợp với
người mình miễn là không phản ý tác giả; nhờ vậy mà bản dịch của chúng
tôi rất lưu loát, không có "dấu vết dịch", độc giả rất thích.
(...) Qui tắc đắc nhân tâm gồm trong câu "kỉ sở bất dục vật thi ư nhân",
mà tất cả triết gia thời thượng cổ từ Thích Ca, Khổng Tử, Ki Tô... đều đã dạy
nhân loai, nhưng trình bày như Dale Carnegie thì hơi có tính cách vị lợi, và
tôi nghĩ trong đời cũng có một đôi khi chúng ta cần phải tỏ thái độ một cách
cương quyết chứ không thể lúc nào cũng giữ nụ cười trên môi được. Cho nên
tôi thích cuốn How to stop worring mà chúng tôi dịch là Quẳng gánh lo đi
hơn.
Đúng như Đoàn Như Khuê nói:
...Thuyền ai ngược gió ai xuôi gió,
Coi lại cùng trong bể thảm thôi.
Dù sang hèn, giàu nghèo, ai cũng có ưu tư, phiền muộn; chỉ hạng đạt
quan, triết nhân, quân tử mới "thản đãng đãng" (thản nhiên, vui vẻ) được,
như Khổng Tử nói (Luận ngữ - Thuật nhi - 36). Nhưng làm sao có thể thản
nhiên, vui vẻ thì Khổng Tử không chỉ cho ta biết. Carnegie bỏ ra bảy năm
nghiên cứu hết các triết gia cổ kim, đông tây, đọc hàng trăm tiểu sử, phỏng
vấn hàng trăm đồng bào của ông để viết cuốn Quẳng gánh lo đi.
Tôi bắt đầu đau bao tử từ khi phi cơ Pháp bắn liên thanh xuống miền Tân
Thạnh (1946), năm sau qua Long Xuyên, để quên tình cảnh nước và nhà tôi
phải trốn vào trong sách vở, nhưng viết và đọc suốt ngày thì bệnh bao tử lại
nặng thêm, mà bác sĩ không biết, cứ cho là gan yếu, uống thuốc Tây, thuốc
Bắc, thuốc Nam đều không hết.
Rồi khi đọc cuốn Quẳng gánh lo đi, tôi thấy hết ưu tư, nhẹ hẳn người.
Suốt thời gian dịch và trong năm sáu tháng sau nữa, tôi có cảm giác "đãng
đãng" đó. Vì vậy mà tôi rất mang ơn tác giả, viết một bài Tựa tôi lấy làm đắc
ý để giới thiệu với độc giả, và cuối bài, đề:
"Long Xuyên, một ngày đẹp trong 365 ngày đẹp năm 1951"
Nhiều độc giả đồng ý với tôi là cuốn đó hay hơn Đắc nhân tâm, và ngay
từ chương đầu đã trút được một phần nỗi lo rồi, cho nên chép nhan đề
chương đó "Đắc nhất nhật quá nhất nhật" để trước mặt, trên bàn viết.
Mới đây, một độc giả, bác sĩ, bảo từ hồi đi học, đọc xong chương đó, thì
đổi chữ kí, không kí tên thật nữa mà kí là "Today" (Hôm nay). Tôi còn giữ
một bản của chữ kí đó của ông ta".
"Mới đây", theo như lời cụ Nguyễn Hiến Lê thuật lại ở trên, cách nay

khoảng ba mươi năm rồi. Và "mới đây", cách nay khoảng hai tháng, tôi thấy
trên một tờ nhật báo nọ, vị bác sĩ phụ trách chuyên mục tư vấn sức khỏe
khuyên độc giả "bệnh nhân" rằng, ngoài thuốc men và nghỉ ngơi tịnh dưỡng,
nên đọc tìm cuốn Quẳng gánh lo đi và vui sống. Lời khuyên của vị bác sĩ
này, cho ta thấy rằng, những qui tắc để diệt lo do Dale Carnegie nêu ra từ
năm 1948, dù cách nay 60 năm rồi, vẫn còn hữu ích.
Tôi mua được cuốn Quẳng gánh lo đi và vui sống (và hai cuốn khác nữa)
hồi đầu tháng tám từ một người bán hàng dạo, giá bìa ghi 34.000 đồng [3],
nhưng chỉ phải trả 24.000 đồng nhờ được bớt 30%. Tôi dùng cuốn này để bổ
sung phần thiếu sót trong ebook cùng tên do bác Vvn thực hiện (tạm gọi là
bản Vvn) trước đây. Như các bạn đã biết, ebook đó được thực hiện từ bản
nguồn thiếu bài Tựa, chương XIX và XX; ngoài ra, các chương còn lại,
chương nào cũng bị cắt bớt một vài đoạn. Trong lúc bổ sung, tôi cũng sửa lại
các từ trong bản Vvn như sanh, đường sí, diễn giả, (cây) đờn... thành sinh,
tiểu đường, diễn viên, (cây) đàn...
Trước đây tôi đã gõ bài Tựa (và đã đăng trên TVE), lần này tôi chỉ tốn
công gõ khoảng 40 trang thôi - khoảng 12% cuốn sách; số còn lại chép từ
bản Vvn. Tôi cũng dùng bản này để chú thích vài chỗ trong bản 2001. Nếu
không có ebook của bác Vvn đó chắc tôi không đủ kiên nhẫn để gõ cả cuốn.
Xin chân thành cám ơn bác Vvn và xin gởi phiên bản mới đến các bạn
khoái... vô sự tiểu thần tiên.
Goldfish
QUẲNG GÁNH LO ĐI & VUI SỐNG
Quân tử thản đãng đãng
Tiểu nhân thường thích thích. [4]
Khổng Tử.

TỰA


Một buổi trưa hè, chúng tôi đương đàm đạo tại nhà anh Đ., bỗng một bạn
tôi ngừng câu nói dở, chỉ ra ngoài cửa bảo: -Các bạn coi kìa, nữ bác sĩ lái
xe đi chích thuốc.
Chúng tôi nhìn ra. Một người đàn bà còn trẻ, tóc bù xù, mặt lem luốc, cặp
mắt láo liêng, miệng cười toe toét, vừa đi vừa vòng hai tay ra phía trước,
xoay đi xoay lại như người lái xe hơi, thỉnh thoảng ngừng chân, tay như cầm
vật gì nhỏ, đưa lên đưa xuống.
Anh Đ. giảng: "Nữ bác sĩ đi chích thuốc đấy. Ngày nào cũng vậy, mưa
cũng như nắng, đi đủ ba lần, qua đủ bốn, năm con đường quanh đây... Nhiều
thân chủ, dữ ta!"
Rồi anh vội sầm nét mặt: "Tôi nghiệp, nhà khá giả, lại con một, mà như
vậy...!"
Ngừng một chút, anh tiếp: "Nhưng nghĩ kỹ, chị ta có thấy khổ đâu? Trái
lại mỗi khi lái xe, tin mình là bác sĩ, chắc sung sướng lắm... Sướng hơn
chúng mình nhiều! Chính chúng ta mới đáng thương!".
Ai nấy đang vui, bỗng buồn bã, lẳng lặng gật đầu. Chao ơi, trong số anh
em ngồi đó, phần nhiều đều được thiên hạ khen sang và giàu, biết bao nhiêu
người khao khát địa vị, mà chính họ tự thấy khổ hơn một mụ điên!
"Chính chúng ta mới đáng thương!"
Nếu vậy đời quả là bể khổ mà bốn câu thơ này của Đoàn Như Khuê thiệt
thâm thuý vô cùng:
Bể thảm mênh mông sóng lụt trời!
Khách trần chèo một lá thuyền chơi,
Thuyền ai ngược gió ai xuôi gió,
Coi lại cùng trong bể thảm thôi.
"Chính chúng ta mới đáng thương!".
Như vậy thì cái bề ngoài vui tươi kia chỉ là cái vỏ của một tâm hồn chán
nản, bị phiền muộn, ưu tư, ganh ghét, hờn oán dày vò! Mặt biển lặng, phản
chiếu màu trời rực rỡ đấy, nhưng dưới đáy có những lượn sóng ngầm đủ sức
cuốn cát và lay đá. Cánh đồng tươi thắm cười đón gió xuân đấy, nhưng
trong hoa, sâu đã lẳng lặng đục nhuỵ và hút nhựa không ngừng.
Phải ngăn những đợt sóng oán hờn ấy lại, diệt con sâu ưu tư đó đi, nếu

không, nó sẽ diệt ta mất, chẳng sớm thì chầy, ta sẽ sinh ra cáu kỉnh, chán
chường, đau tim, đau bao tử, mất ngủ, mất ăn, mắc bệnh thần kinh và loạn
óc.
Dale Carnegie viết cuốn Quẳng gánh lo đi... và vui sống này chính để chỉ
cho ta cái cách diệt những kẻ thù vô hình ấy. Ta thiệt khó thắng vì chúng
ngự trị ngay trong thâm tâm ta, nhưng ta phải thắng, vì thắng mới có thể
SỐNG được.
Đọc bài tựa cuốn Đắc nhân tâm: bí quyết của thành công, bạn đã được
biết qua về lối sống, mới đầu long đong, sau thành công rực rỡ của Dale
Carnegie; ở đây chúng ta không nhắc lại nữa, chỉ kể cách ông viết cuốn
Quẳng gánh lo đi... và vui sống này.
Hồi mới bắt đầu dạy môn nói trước công chúng tại hội Thanh niên theo
Thiên Chúa giáo ở Nữu Ước, ông thấy cần phải chỉ cho học sinh của ông hầu hết là những người có địa vị quan trọng trong đủ các ngành hoạt động
xã hội - cách thắng ưu tư và phiền muộn. Ông bèn tìm trong thư viện lớn
nhất ở Nữu Ước hết thảy những cuốn sách bàn về vấn đề ấy và ông chỉ thấy
vỏn vẹn có 25 cuốn, còn sách nghiên cứu về... loài rùa thì có tới 190!
Thiệt lạ lùng! Đối với một vấn đề hệ trọng cho cả nhân loại như vấn đề
diệt nỗi lo lắng để cho bể thảm vơi bớt đi, đời người được vui tươi hơn, mà
loài người thờ ơ như vậy? Trách chi những người bị bệnh thần kinh chiếm
hết phân nửa số giường trong các dưỡng đường Âu Mỹ. Trách chi hết thảy
chúng ta dù sang hèn, giàu nghèo, đều phải phàn nàn rằng chính những kẻ
điên mới là hạng người sung sướng trên đời!
Đọc hết 25 cuốn sách ấy, không thấy cuốn nào đầy đủ, khả dĩ dùng để dạy
học được, ông đành bỏ ra 7 năm để nghiên cứu hết các triết gia cổ, kim,
đông, tây, đọc hàng trăm tiểu sử, từ tiểu sử của Khổng Tử tới đời tư của
Churchill, rồi lại phỏng vấn hàng chục các danh nhân đương thời và hàng
trăm đồng bào của ông trong hạng trung lưu. Nhờ vậy sách ông được đặc
điểm là đầy đủ những truyện thiệt mà bất kỳ ai cũng có thể kiểm sát.
Những điều thu thập được trong sách và đời sống hàng ngày ấy, ông sắp
đặt lại, chia làm 30 chương để chỉ cho ta biết:

Những ảnh hưởng của ưu tư tai hại cho tinh thần, cơ thể ra sao?
Cách phân tích các ưu tư.

Cách diệt chứng ưu tư.
Cách luyện cho có một thái độ bình tĩnh, vui vẻ, thản nhiên.
Cách diệt 3 nguyên nhân chính sinh ra ưu tư là sự mỏi mệt - sự chán
nản về nghề nghiệp - sự túng thiếu. [5]
Vậy ông đã "thuật nhi bất tác" đúng như lời đức Khổng Tử, mà nhận rằng
trong sách của mình không có chi mới hết. Toàn là những qui tắc mà ai cũng
biết và nếu chịu áp dụng thì không một nỗi ưu phiền nào là không diệt được,
từ những ưu tư về gia đình, tài sản, tình duyên, đến những lo lắng về tính
mệnh, công danh, bệnh tật liên miên [6]. Nhưng tiếc rằng rất ít người áp dụng
nó, cho nên ông phải viết cuốn này, để gõ cửa từng nhà - như lời ông nói khuyên chúng ta đề phòng bệnh ưu uất, làm cho cứ mười người thì có một
người bị bệnh thần kinh, cứ hai phút lại có người hoá điên, và giết hại loài
người một vạn lần hơn bệnh đậu mùa! Tóm lại, ông chỉ có công nhắc lại
những quy tắc rất thông thường và cố "nhồi nó vào óc ta" để ta thi hành thôi.
Tuy nhiên tác giả đã nhồi vào óc ta một cách tuyệt khéo, nhờ lời văn có
duyên của ông. Từ trang đầu đến trang cuối, toàn là những chuyện thiệt, cổ
kim, đông tây, cũng như trong cuốn Đắc nhân tâm: bí quyết của thành công.
Nếu xét kỹ, ta thấy văn ông có chỗ điệp ý, lại có đoạn ý tứ rời rạc, nhưng
chính vì vậy mà lời rất tự nhiên, đột ngột, khiến đọc lên ta tưởng tượng như
có ông ngồi bên cạnh, ngó ta bằng cặp mắt sâu sắc, mỉm cười một cách hóm
hỉnh, mà giảng giải cho ta, nói chuyện với ta vậy.
Sở dĩ ông có lối văn vô cùng hấp dẫn ấy - từ trước chúng ta chưa được
đọc một tác giả nào bàn về tâm lý mà vui như ông - có lẽ nhờ hoàn cảnh tạo
nên.
Có hồi ông bán xe cam nhông, thất bại thê thảm vì tính ghét máy móc
lắm, ông bèn xin dạy khoa "nói trước công chúng" trong hội "Thanh niên
Thiên Chúa giáo". Hội bằng lòng nhận, nhưng không tin tài của ông, không
chịu trả mỗi tối 5 Mỹ kim, mà chỉ cho ông chia lời thôi - nếu có lời. Học sinh
thì toàn là những người có tuổi, có công ăn việc làm, muốn học sao cho có
kết quả ngay và học giờ nào mới trả tiền giờ ấy. Ông phải đem hết tâm lực
ra và soạn bài sao vừa vui vừa bổ ích thì mới hòng giữ họ lâu và mình có đủ
tiền độ nhật. Vì vậy ông không thể dùng những sách khô khan của nhà
trường để dạy, đành phải kiếm nhiều thí dụ thực tế kể cho học sinh để cho họ
mê man nghe từ đầu giờ đến cuối giờ. Nhờ đó ông luyện được lối văn tự
nhiên rõ ràng, có duyên, hấp dẫn một cách lạ lùng.

Chúng tôi tưởng lối văn ấy phải là lối văn của thế kỷ thứ 20 này. Đọc
những sách triết lý viết từ thế kỷ 17, ta thấy thiệt chán: văn trừu tượng quá,
nghiêm quá, gọn quá, bắt ta phải suy nghĩ nhiều quá. Ta không được rãng
rang như hồi xưa - mỗi tuần ta phải đọc một hai cuốn sách, chín, mười số
báo - lại quen với lối văn tiểu thuyết và phóng sự nên lối văn nghiêm nghị
của những thế kỷ trước không còn hợp với phần đông chúng ta. Một ngày
kia, trừ một số sách viết cho các nhà chuyên môn, có lẽ hết thảy các sách
phải viết bằng lối văn tựa như phóng sự, mới mong có người đọc, dầu sách
học cho người lớn hay trẻ em.
Ông Dale Carnegie đã mở đường trong công việc viết sách cho người lớn
bằng lối văn ấy. Vì sách của ông không khác chi những tập phóng sự cả.
Ông đã thành công rực rỡ, sách ông bán rất chạy. Cuốn Quẳng gánh lo đi...
và vui sống này chỉ trong 3 năm (1948-1950) đã tái bản tới lần thứ tư.
Riêng chúng tôi, từ khi vì duyên may được đọc cuốn ấy, đã thấy tâm hồn
nhẹ nhàng, khoáng đạt hơn trước nhiều. Và mỗi lần có điều gì thắc mắc, mở
sách ra, là thấy ngay cách giải quyết, chẳng khác Tôn Tẩn khi xưa mỗi lúc
lâm nguy mở cẩm nang của thầy ra, tìm phương thoát nạn.
Nếu đời người quả là bể thảm thì cuốn sách này chính là là ngọn gió thần
đưa thuyền ta tới cõi Nát bàn, một cõi Nát bàn ở ngay trần thế.
Chúng tôi trân trọng tặng nó cho hết thảy những bạn đương bị con sâu ưu
tư làm cho khổ sở trằn trọc canh khuya, tan nát cõi lòng. Ngay từ những
chương đầu, bạn sẽ thấy tư tưởng sâu thẳm của bạn tiêu tan như sương mù
gặp nắng xuân và bạn sẽ mỉm cười nhận rằng đời quả đáng sống. Kìa, đô
đốc Byrd đã nói: "Chúng ta không cô độc trên thế giới này đâu, có cả vật vô
tri như mặt trăng, mặt trời, cũng cứ đều đều, đúng ngày, đúng giờ lại chiếu
sáng chúng ta, lại cho ta cảnh rực rỡ của bình minh hoặc cảnh êm đềm của
đêm lặng".
Long Xuyên,
Một ngày đẹp trong 365 ngày đẹp
Năm 1951.

PHẦN I. NHỮNG PHƯƠNG PHÁP CĂN BẢN ĐỂ DIỆT LO


Chương 1. Đắc nhất nhật quá nhất nhật


Mùa xuân năm 1871, một thành niên may mắn đọc được một câu văn ảnh
hưởng sâu xa tới tương lai của chàng. Hồi ấy còn là sinh viên y khoa ở
trường Montreal, chàng lo đủ thứ: lo thi ra cho đậu, đậu rồi sẽ làm gì, làm ở
đâu, sao cho có đủ thân chủ, kiếm cho đủ ăn?
Nhờ câu văn đọc được trong sách của Thomas Carlyle mà chàng trở nên
một y sĩ có danh nhất thời đó. Chính chàng đã tổ chức trường y khoa John
Hoplins hiện nổi tiếng khắp hoàn cầu, rồi làm khoa trưởng ban y khoa tại
Đại học Oxford, một danh dự cao nhất trong y giới Anh. Về sau chàng lại
được Anh hoàng phong tước và khi mất người ta viết hai cuốn sách dày
1.466 trang để kể lại thuở sinh bình.
Tên chàng là William Osler. Còn câu văn mà chàng đọc được mùa xuân
năm 1871, câu văn đã giúp chàng quẳng được gánh lo trong đời chàng là:
"Những công việc ở ngày trước mặt ta phải coi là quan trọng nhất, và đừng
bận tâm tới những công việc còn mờ mờ từ xa".
Bốn mươi hai năm sau, một đêm xuân ấm áp, trong khi trăm bông đua nở
giữa sân trường, William Osler diễn thuyết trước sinh viên Đại học Yale đã
nói rằng, thiên hạ đã lầm khi bảo một người như ông, làm giáo sư tại bốn
trường Đại học và viết một cuốn sách nổi danh, tất phải có "bộ óc dị
thường". Vì những người thân của ông biết rõ "óc ông vào hạng tầm thường
nhất".
Vậy thì bí quyết thành công của ông ở đâu? Ông đáp lại bí quyết đó ở chỗ
ông biết "chia đời sống ra từng ngăn, cách biệt hẳn nhau, mỗi ngăn một
ngày". Ý ông muốn nói gì vậy? Vài tháng trước buổi diễn thuyết ở Yale, ông
đã đáp một chiếc tàu biển lớn, vượt Đại Tây Dương. Trên chiếc tàu đó, ông
thấy người thuyền trưởng, đứng ở cầu thang, chỉ nhấn vào một cái nút mà
làm chạy một cái máy, tức thì ngăn thiệt kín những bộ phận chính trong tàu,
không cho phần này thông qua phần khác, ví dụ vì tai nạn nước có tràn vào
cũng không đắm tàu được. Rồi ông nói tiếp với các sinh viên: "Cơ thể chúng
ta là một bộ máy kỳ dị hơn chiếc tàu đó nữa. Tôi khuyên các anh tập cách
điều khiển bộ máy đó để sống ngày nào riêng biệt ngày ấy: đó là cách chắc
chắn nhất để yên ổn trong cuộc viễn hành. Nhận một nút đi rồi nghe, trong
mỗi đoạn đời, chiếc cửa sắt sập lại, ngăn hiện tại với quá khứ. Quá khứ đã
chết, đừng cho nó sống lại nữa. Nhận một cái nút khác và đóng kín cửa sắt
của tương lai lại, cái tương lai nó chưa sinh. Như vậy các anh được yên ổn yên ổn trong ngày hôm nay!... Đóng quá khứ lại! Để cho quá khứ đã chết rồi

tự chôn nó... Đóng những hôm qua lại, chúng đã bước mau về cõi chết. Để
cho gánh nặng của ngày mai đè thêm vào gánh nặng hôm qua và hôm nay thì
kẻ mạnh nhất cũng phải quỵ. Đóng chặt tương lai cũng như đóng chặt dĩ
vãng lại. Tương lai là hôm nay... Không có ngày mai. Ngày vinh quang của
ta là ngày hôm nay. Sự phung phí năng lực, nỗi ưu tư sẽ làm cho ta lảo đảo,
nếu ta cứ lo lắng về tương lai... Vậy đóng kỹ những bức vách trước và sau
đi, và luyện lấy tập quán "Đắc nhất nhật quá nhật nhất".
Như vậy có phải bác sĩ Osler muốn khuyên ta đừng nên gắng sức một
chút nào để sửa soạn ngày mai không?. Không. Không khi nào. Trong đoạn
cuối bài diễn văn đó, ông nói rằng, cách hay hơn hết và độc nhất để sửa soạn
ngày mai là đem tất cả thông minh, hăng hái của ta tập trung vào công việc
hôm nay.
Ông lại khuyên các sinh viên mỗi buổi sáng, mới thức vậy, đọc kinh "Lạy
cha":
"...Xin Cha cho chúng con hàng ngày dùng đủ..."
Các bạn nhớ trong câu kinh đó chỉ xin cơm cho đủ ngày một thôi, chứ
không phàn nàn về cơm ôi mà hôm qua đã phải nuốt đâu nhé. Mà cũng
không xin: "Chúa thương con với. Mới rồi đã hạn hán dữ, mà còn có thể hạn
hán được nữa - làm sao con có gạo ăn mùa thu tới đây được? - hoặc nếu mất
việc thì con làm sao có gạo mà ăn?".
Không, câu kinh đó chỉ cầu xin được cơm ăn cho đủ từng ngày mà thôi.
Vì chỉ có cơm hôm nay mới là thứ cơm ta có ăn được.
Hồi xưa, một triết gia, túi không có một xu, thơ thẩn trong một miền núi
đá mà dân cứ sống rất vất vả. Một hôm, nhân thấy một đám đông quây quần
chung quanh mình, trên một ngọn đồi, ông bèn đọc một diễn văn mà nhân
loại đã trích lục nhiều hơn hết từ trước tới giờ. Trong diễn văn có câu này
được lưu truyền muôn thuở:
"Đừng lo tới ngày mai vì ngày mai ta phải lo tới công việc của ngày mai.
Ta chỉ lo tới hôm nay thôi cũng đủ khổ rồi".
Tôi xin nhắc bạn: Câu đó khuyên đừng "lo" tới ngày mai chứ không phải
là đừng "nghĩ". Bạn cứ nghĩ tới ngày mai, cứ cẩn thận suy nghĩ, dự tính, sửa
soạn đi, nhưng đừng lo lắng gì hết.
Trong chiến tranh vừa rồi, các nhà chỉ huy tối cao của quân đội ta luôn
luôn dự tính cho ngày mai và cả những ngày còn xa hơn nữa, nhưng họ
không bao giờ vì vậy mà ưu tư cả. Đô đốc E.J.King chỉ huy hải quân Huê Kỳ
nói: "Tôi đã đưa những khí giới tốt nhất cho những quân tài cán nhất và đã

giao phó sứ mạng cho họ trong lúc tiện nghi nhất. Đó, tôi chỉ làm được có
vậy thôi". Đô đốc tiếp: "Một chiếc tàu bị đắm, tôi không thể trục nó lên
được. Dùng thì giờ của tôi để tính công việc sắp tới, ích lợi nhiều hơn là ưu
phiền về những lỗi lầm hôm qua. Vả lại nếu tôi nghĩ tới chuyện cũ hoài, chắc
tôi không thể sống lâu".
Trong thời loạn cũng như thời bình, khéo suy với vụng suy chỉ khác nhau
ở chỗ này: Khéo suy là nghĩ kỹ về nhân quả rồi hành động một cách hợp lý,
hữu ích; còn vụng suy chỉ làm cho thần kinh ta căng thẳng và suy nhược
thôi.
Mới rồi tôi được cái hân hạnh phỏng vấn ông Arthur Sulzberger, chủ bút
một tờ báo nổi danh nhất thế giới, tờ "Nữu ước nhật báo". Ông nói với tôi
rằng khi chiến tranh thứ nhì bùng lên ở Âu Châu, ông gần như chết điếng, lo
về tương lai đến nỗi mất ngủ. Nửa đêm ông thường tỉnh giấc, nhìn bóng
trong gương rồi lấy bút, sợn tự vẽ mặt ông. Ông không biết chút gì về môn
hội hoạ hết, nhưng ông cứ vẽ càn cho óc khỏi phải lo lắng. Mãi đến khi ông
dùng câu hát dưới đây làm châm ngôn, ông mới thấy bình tĩnh trong tâm
hồn. Câu đó trong bài Thánh ca:
"Xin Chúa chỉ đường cho con bằng ánh sáng của Chúa...".
"Xin Chúa dắt con bước. Con chẳng mong được trông cảnh xa xa. Chỉ xin
Chúa dắt con từng bước... Vì từng bước là đủ cho con rồi...".
Đồng thời, một thanh niên Mỹ đang tùng chinh bên Châu Âu, cũng học
được bài học như vậy. Chàng tên là Ted Bengermino bị lo lắng giày vò tới
nỗi thần kinh suy nhược nặng.
Chàng viết: "Tháng tư năm 1945, vì quá lo nghĩ, tôi mắc một chứng bệnh
ruột, đau đớn vô cùng. Nếu chiến tranh không kết liễu ngay lúc đó thì chắc là
tôi nguy rồi. Tôi mỏi mệt quá lẽ. Lúc đó tôi làm hạ sĩ quan ở bộ binh, đội thứ
94. Công việc của tôi là ghi tên những người tử trận, hoặc mất tích, hoặc
nằm nhà thương. Tôi phải thu những đồ dùng của họ để gởi về cho thân nhân
họ, vì người ta trọng những kỷ niệm đó lắm. Tôi luôn luôn sợ vì lúng túng
mà rồi lẫn lộn đáng tiếc chăng. Tôi lo lắng không biết có làm tròn phận sự
không, có sống sót để về ôm đứa con một hay không - đứa con mới 6 tháng
mà tôi chưa được biết mặt. Tôi lo lắng mệt nhọc đến mức mất 17 ki lô. Tôi
hoảng hốt gần hoá điên. Tôi ngó tay tôi chỉ thấy còn da với xương.
Nghĩ tới khi về nhà, thân hình tiền tuỵ mà sợ, khóc lóc như con nít. Tâm
hồn bị rung động quá chừng, nên mỗi khi ngồi một mình là nước mắt tràn ra.
Có một hồi, ít lâu sau trận Bulge, tôi khóc nhiều quá, không còn hy vọng gì
tinh thần sẽ thư thái như xưa nữa".

Sau cùng, tôi phải vào nằm nhà thương. Vị bác sĩ săn sóc tôi chỉ khuyên
có vài lời mà thay đổi hẳn đời tôi. Sau khi đã khám kỹ cơ thể tôi, ông nhận
rằng bệnh tôi thuộc bệnh thần kinh. "Này anh Ted, anh nên coi đời của anh
như cái đồng hồ cát. Anh biết rằng phần trên đồng hồ đó có dựng hàng ngàn
hột cát. Và những hột cát ấy, đều lần lần liên tiếp nhau, chui qua cái cổ nhỏ
ở giữa để rớt xuống phần dưới. Không có cách gì cho nhiều hạt cát chui
cùng một lúc được, trừ phi là đập đồng hồ ra, hết thảy bọn chúng ta đều như
chiếc đồng hồ ấy. Buổi sáng, thức dậy, ta có hàng trăm công việc phải làm
trong nội ngày. Nhưng nếu chúng ta không làm từng việc một, chậm chạp,
đều đều như những hột cát chui qua cái cổ đồng hồ kia thì chắc chắn là cơ
thể và tinh thần ta hư hại mất".
"Tôi đã theo triết lý đó từ ngày ấy. Mỗi lần chỉ có một hột cát xuống
thôi... Mỗi lần chỉ làm một việc thôi. Lời khuyên đó đã cứu thể chất và tinh
thần tôi trong hồi chiến tranh, mà bây giờ còn giúp tôi trong công việc làm
ăn nữa. Tôi là một viên kiểm soát số hàng dự trữ của một công ty ở
Baltimore. Tôi thấy trong nghề buôn cũng có những khó khăn y như trong
hồi chiến tranh: Nào lo những tờ mới, lo tính toán số dự trữ mới, nào lo
những thay đổi địa chỉ, lo mở thêm hoặc đóng bớt những chi nhánh v.v.
Nhưng tôi không nóng nẩy và luôn luôn nhớ lời khuyên của bác sĩ: "Mỗi lần
chỉ có một hột cát xuống thôi. Mỗi lần chỉ làm một việc thôi". Tôi tự nhắc đi
nhắc lại câu đó và làm việc một cách rất hiệu quả, không hoảng hốt hay có
cảm giác ruột rối như tơ vò nó đã làm cho tôi chết dở ở mặt trận khi xưa
nữa".
Một trong những tình trạng ghê gớm nhất của đời sống bây giờ là một nửa
số bệnh nhân điều trị tại các nhà thương là những người mắc bệnh thần kinh
hay loạn óc. Họ bị đè bẹp dưới sức nặng của những lo lắng về quá khứ lẫn
với tương lai. Mà đại đa số những bệnh nhân đó đều có thể khoẻ mạnh, đi
đứng như thường, ngay từ hôm nay, sống một đời sung sướng, hay hơn nữa,
một đời hữu ích nếu họ chịu nghe lời Chúa Giê-Su dạy: "Con đừng lo cho
ngày mai", hoặc lời khuyên của Wiliam Osler: "Chia đời sống thành từng
ngăn, cách biệt hẳn nhau, mỗi ngăn là một ngày".
Bạn và tôi, ngay trong lúc này đây, chúng ta đứng tại chỗ hai cái vô tận
gặp nhau: cái dĩ vãng mênh mông có từ thời khai thiên lập địa và cái tương
lai nó bắt đầu từ tiếng cuối cùng mà tôi mới thốt. Chúng ta không thể sống
trong cả hai cái vô tận đó được, dù chỉ là trong một phần giây. Mà hễ rán
sống trong hai thời gian thì ta sẽ làm hai cho tinh thần và thể chất của ta liền.
Vậy chúng ta hãy chịu sống trong hiện tại vì ta chỉ có thể sống được trong
hiện tại thôi.

Robert Louis Stevenson nói: "Bất kỳ ai cũng có thể làm công việc hàng
ngày của mình được, dù công việc đó nặng nhọc tới bực nào đi nữa. Bất kỳ
ai cũng có thể sống một cách êm đềm, trong sạch, kiên nhẫn, đầy tình
thương chan chứa trong lòng, từ mặt trời mọc cho tới khi mặt trời lặn. Đó, ý
nghĩ của cuộc đời như vậy".
Phải, đời chỉ đòi hỏi ta có bấy nhiêu thôi. Nhưng bà E.K.Shields ở
Michigan lại thất vọng tới nỗi muốn tự tử, trước khi học được cách sống
từng ngày một. Bà kể với tôi: "Năm 1937 nhà tôi mất, tôi đau đớn thất vọng
lắm và gia tư gần như khánh kiệt. Tôi viết thư xin việc ông chủ cũ của tôi là
ông Leon Roach ở Công ty Roach-Fowler và được cử làm lại việc cũ. Hồi
xưa, tôi đã bán sách cho các trường tỉnh và trường làng để kiếm ăn. Hai năm
trước tôi bán chiếc xe hơi để lo thuốc thang cho nhà tôi. Nhưng tôi cũng ráng
thu nhặt tiền nong để mua dài hạn một chiếc xe cũ rồi chở sách đi bán.
Tôi tưởng trở về nghề cũ như vậy sẽ bớt ưu phiền, tinh thần sẽ phấn khởi
lên được; song tôi gần như không chịu nổi cảnh thui thủi một mình trê...